Zentik

euskarazko-hedabideak.com ekimenaren publizitate kanpaina abian jarri zuten Iparraldean maiatzean. Webgune horren bidez Iparraldean euskarazko komunikabideen promozioa egitea dute helburu. Guztira 14 komunikabide dira Ipar Euskal Herrian euskaraz komunikatzen dutenak: prentsa, telebista, irratia eta Internet.

Popularity: 9% [?]

Hondurasen gertatzen ari denari buruzko hausnarketa egin nahiko nuke hemen. Interesgarria da ikustea hedabideak nola ari diren gaia jorratzen. Tartea luzea hartu beharko dut horretarako. Aurretik, Ignacio Escolar kazetariaren testu bat euskaratzea erabaki dut, gaia lantzen hasteko: Hondurasen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak eman ditu Escolarrek (PDFa ere egin dut):

1. Iganderako deituta zegoena, kolpistek galarazi zutena, ez zen Zelaya betiko aukeratzeko errefereduma, edo biziarteko presidentetza lortzeko kontsulta. Ezta konstituzioa aldatzeko kontsulta ere. Loteslea izango ez zen kontsulta egin behar zuten, hondurastarrei galdera bakarra egiteko: ea gustatuko litzaieken azaroko hauteskundeetan Batzorde Konstituziogilea sortzea. Batzorde horrek Konstituzioa aldatuko luke. Laburbilduz, kaltegarria ez den kontsulta zen: galdetzea ea galdera egin zitekeen konstituzioa erreformatzeari buruz. Hori, bestalde, debekatua du Hondurasko Konstituzioak.
2. Hondurasko egungo Konstituzioaren arabera, presidentea behin bakarrik izan daiteke presidente, lau urtez. Zelayaren agintaldia aurten bukatzen da, eta edozein kasutan, ezingo luke berriro hauteskundeetara aurkeztu. Izan ere, azarorako ez litzateke onartuta egongo berak proposatzen duen aldaketa konstituzionala. Epe horretan, konstituzioa aldatu ahal izango litzatekeen bozkatu ahal izango lukete hondurastarrek. Besterik ez. Gainera, Zelayak berak behin baino gehiagotan esan du ez dela berriro aurkeztuko.
3. Legebiltzarra presidentearen kontra dago. Izan ere Zelaya,  lurjabe aberatsa eta  kontserbadorea, Alderdi Liberalaren buru aurkeztu zen hauteskundeetara. Ondoren, ezkerreko politika egin du eta Hugo Chavezekin aliatu da. Duela bi hamarkadatik bi alderdik agindu dute Hondurasen: Alderdi Liberalak (eskuin-zentroa) eta Alderdi Nazionala (eskuina). Duela egun batzuk, Kongresuak lege berri bat onartu zuen: hauteskundeen aurreko 180 egunetan edozein kontsulta mota egiteko debekua. Ad hoc araua da, Zelayaren errefernduma galarazteko sortutakoa.
4. Hondurasko Konstituzioa 1982ean idatzi zuten,  diktadura militar baten tutoretzapean. Diktadura horrek trantsizio bat adostu zuen. Berez, konstituzioa erreformatzeko erraza da –Kongresuko bi herenen adostasunarekin nahikoa da.  Orain arte, konstituzioak hainbat eta hainbat zuzenketa ditu-. Baina puntu batzuk salbuespenak dira, eta aldaezintzat dituzte: Aberriaren batasuna eta presidentea berriro aukeratu ezina (presidente berdina berriro ez hautatzeko erabakia mendearen hasieran jarri zuten martxan, gai horren ondorioz hainbat gerra zibil izan zituztelako).  Konstituzioak laugarren artikuluan dioenez, “Errepublikaren presidentzian txandatzea” derrigorrezkoa da eta arau hori haustea “Aberriaren kontrako traizio delitutzat” du.  Eta horri heldu diote kolpistek. Diotenez, Zelaya, erreforma planteatze hutsagatik, dagoeneko traidorea da. Zelayak dio ez dela horrela, berak ez baitu berriro aurkezteko asmorik, eta hori omen litzateke traidorea izatea. Argiagoa da 239. Artikulua: “Botere exekutiboaren titulartasuna izan duen herritarrak ezingo du Errepublikako presidente edo presidenteorde izan berriro. Arau hori hausten duenak, edo erreforma proposatzen duenak, eta, era berean, zuzenki edo zeharka babesten dutenek , berehala utzi beharko dute kargua eta edozein funtzio publiko betetzeko gaitasunik gabe utziko dira hamar urtez”.
5. Sententziak, konstituzioa eta lege berriak aurka izan arren, Zelayak erabili zuen argudioa honakoa izan zen: ez zela erreferenduma, inkesta bat baizik. Hondurasen, bozkatzea derrigorrezkoa da. Baina Zelayaren kontsultan ez zen horrela, hautazkoa zen. Sententziak saihesteko, “inkesta” Hondurasko CIS izan daitekeenak egin behar zuen, alegia, bertako Estatistika Institutu.ak Oposizioak, bere aldetik, kontsulta manipulatua egongo litzatekeela argudiatu zuen. Izan ere, presidentearen menpe dagoen organismo batek zenbatuko lituzke botoak.
6. Auzitegi Gorenak Hondurastik kanporatu du Zelaya (kolpisten azalpen surrealistaren arabera). Baina Auzitegi Goren hori ez da Europako Auzitegi Gorenen parekoa. Hona izen osoa: Hauteskunde Auzitegi Gorena. Justizia Gorte Gorenak bezala, Parlamentuko kideek osatzen dute (Zelayaren kontra dauden alderdietako kideek, kolpistek, kolpe militarra ontzat eman dutenek).  Eta bere eginbeharren artean dago hauteskundeak arautzea, baina ez aukeratuak izan diren presidenteak atxilotzea. Eta ez da izan “instituzio” horren azpijoko bakarra. Espero ez zuten arren, Zelayak hauteskundeak irabazi zituenean, HAG-k hilabete atzeratu zuen kargu hartzea, aitzakia teknikoekin.
7. Juridikoki ezinezkoa da presidenteak kargua uztea, ejerzitoak goizaldean etxean atxilotu duelako eta herrialdea uztera behartu duelako. Kolpistek Zelayaren gutun bat faltsutu dute. Bertan Zelayak dimisioa ematen omen zuen–noski, Zelayak ukatu egin du gutun hori idatzi izana-. Gutun horretan dimisioa emango luke osaasun arazoak direla eta. Kongresuak atzo bozkatu zuen kargugabetzea eta presidente berria izendatu dute, karta hori argudio moduan erabili dute. Gutuna ekainaren 25ekoa da, kolpea baino hiru egun lehenagokoa. Zergatik? Ziurrenik hori izango zen militarrek aurreikusitako data eta, gero, hain izan ziren leloak, ez zutela data aldatu.
8. Presidentearen aurkako oposizio politikoak aspaldi darabil botere judiziala gobernuari boikota egiteko. Hainbat gertaera surrealista izan dira. Zelayak erregai kontsumoa eta kutsadura murriztu nahi zituen, esaterako. “Gaur ez dute zirkulatuko” deitu zion sortu nahi zuen legeari. Mexiko DFn duela hainbat urte martxan dagoenaren antzekoa zen. Astean egun batez auto guztiak gelditzea zen Zelayaren legearen helburua. Justizia Gorte Goernak inkonstituzional izendatu zuen.

Popularity: 11% [?]

Oso gustuko dudan kazetari eta irakasle Txema Ramirez de la Piscina-ren baimenarekin, honako ohar lapurtu dut Kazetari lana Euskal Herrian liburutik (benetan gomendatzen dut liburu hori). Askotan sortzen zaizkigun duda batzuk argitzeko balioko digula uste dut:

• Zenbait lotura eta atzizkien inguruan sortzen direnak.
  * -ela lotura, adibidez. Komatxoetatik at atera behar da beti.
  * -tzeko lotura. Komatxo barruan.
  - “ETArekin ez negoziatzeko” eskatu du Gobernuak. (ondo)
  - “ETArekin ez negoziatze”ko eskatu du Gobernuak. (gaizki).
  * Deklinabideak sortarazitako arazoak: -tzat atzizkiarekein, adibidez. Komatxo barruan:
  - Sailburuak “ezinezkotzat” jo zuen horrelako irregulartasunak frogatzea. (ondo)
  - Sailburuak “ezinezko”tzat jo zuen horrelako irregulartasunak frogatzea. (gaizki).

• Komatxo barruan lehen pertsona aditz bat (naiz, dut, zaigu, ginen…) edo izenorde bat (nik, gure…) agetzen bada, ezin da –ela lotura egin.
  * “Nire jokalariak oso gaizki aritu” zirela esan zuen. (gaizki)
  * “Nire jokalariak oso gaizki aritu ziren”, esan zuen. (ongi)
  * Bere jokalariak oso gaizki aritu zirela esan zuen. (ongi)
  Gauza bera gertatzen da –enez loturararekin:
  * “Nire jokalariak oso gaizki aritu dira”, esan zuenez. (gaizki)

• Komatxoen artean bi aditz izanik, -ela lotura bakarra ez da nahikoa.
  * Ondorioz, ereduak nahasten dituzten zentroetan “irakasle gehienak erdaldunak izango dira eta eskolaren beraren bizitza erdaraz egingo” dela salatu zuen (gaizki dago. Eta… egingo” dela zatar hori saihestuta ere gaizki dago):
  * Ondorioz, ereduak nahasten dituzten zentroetan “irakasle gehienak erdaldunak izango dira eta eskolaren beraren bizitza erdaraz” egingo dela salatu zuen.
  Gaizki dago –ela bakar bakar batek ezin dituelako bildu bi osagarri: irakasle gehienak erdaldundak izango dira / eskolaren beraren bizitza erdaraz egingo da. Konponbidea? Komatxorik batere gabe egin daiteke, edo zeinbait hitz komatxo artean sartuz; modu batean zein bestean nahitaez bi –ela behar dira.
  * Ondorioz, ereduak nahasten dituzten zentroetan irakasle gehienak eraldundak izango direla eta eskolaren beraren bizitza erderaz egingo dela salatu zuen. (ondo)
  * Ondorioz, ereduak nahasten dituzten zentroetan “irakasle gehienak erdaldunak” izango direla eta “eskolaren beraren bizitza erdaraz” egingo dela salatu zuen. (ondo)

• “Hau” esan zuen eta “beste gaineratu formula gogaikarria da. Edo beste hau, are okerragoa: “hau” esan zuen, “bestea” gaineratuz. Lotura okerra da eta aditz batekin nahikoa da. Arazo hori berdin-berdin ager daiteke komatxoen artean eman edo ez. Ondorengo adibidean komatxorik gabe dugu.
  * Aurreko emanaldietan aretoak leporaino bete direla ziurtatu zuen, atzoko ikuskizunetarako sarrerak agortuak zirela gaineratuz. (gaizki)
  * Aurreko emanaldietan aretoak leporaino bete direla ziurtatu zuen, eta atzoko ikuskizunetarako sarrerak agortuak zirela. (ondo)

Popularity: 9% [?]

PSE-EEk (eta PPk) argi zuten EITB aldaketak egitea beharrezkoa zela. Dagoeneko hasiak dira horretan. Noraino iritsiko diren da orain galdera. Oraindik ez dago argi, pixkanaka ikusiko dugu.

Horri buruzko post-a egitea zen gure helburua, baina ez dugu errepikakorrak izan nahi. Beraz, honi buruz Zuzeun idazitakoa irakurtzea gomendatzen dizuegu. EITBn egin dituzten aldaketak ditu mintzagai A. Osinaldek: Nola geratuko da EITB?

Popularity: 14% [?]

Atari honen aurkezpenean diogun moduan, ez dugu nahi soilik salatu komunikabideen akatsak, gezurrak, hankasartzeak… Ondo egindakoak ere zoriondu nahi ditugu. Horretarako aukera dagoenean, bederen. Eta gaurko El País egunkariak hori egiteko bide ematen du, Wikipediaz fia gaitezke? lelopean, entziklopedia online ezagun honi buruzko erreportaje txukuna argitaratu baitu. Garai berriekin bat egiten duen tematika edo gaia, estilo irakurterraza, wikipediaren aldekoen eta kontrakoen iritziak, entziklopediaren hankasartze sonatuen adibideak… Lan polita, bai.

Popularity: 16% [?]

Dena ez da akatsak nabarmentzea izango. Gaur zorionak eman nahi dizkiot Berria egunkariari, Plaza atalean egindako erreportajeagatik. Dagokion lekuan kokatuta dakar Tetris jokoaren 25. urteurrenari buruzko lana.

p054_plaza (bigarren orria jaisteko aukera ez du ematen Berriaren webguneak, baina ideia bat egiteko balio du).

Aspaldi horrelakorik ikusteke ginen. Polita, sinplea, irakurterraza, ikusgarria… Ikusteko eta irakurtzeko oso oso gomendagarria. Askotan, kazetarioi kostatu egiten zaigu horrelakoak imaginatzea, nahiz eta gero egiteko hain zailak ez izan (maketatzaileei ere antzekoa gertatzen zaie batzuetan). Badirudi ohiko eskemetatik ateratzea zaila suertatzen zaigula. Horregatik eskertzekoak dira horrelakoak. Zorionak eta segi lanean!

Popularity: 15% [?]

Victor Pozas, Deontologiako irakaslea: “Jasotzen dugun informazioa entitate handiei molestatzen ez dien hori da”

Komunikabideetako etikari buruz berba egiten da Kazetaritzako fakultateetako Deontologiako klaseetan. Kazetaritza eta etika. Elkarrekin joan beharreko berbak direla uste du lizentziatu berriak. Errealitatea oso bestelakoa dela ere badaki. Victor Pozas Deontologiako irakasleak “Mundua, komunikabideak eta gu” hitzaldia eman du Kainaberak maiatzerako antolatu duen hitzaldi-zikoan. Komunikabide pribatu handiez hitz egin du batez ere, eta zera azpimarratu du; enpresak direla azken finean, eta euren obligazio etiko bakarra akziodunentzat dirua irabaztea dela.

Komunikazioaren kudeaketan komunikabideak zati txiki bat, euskarria baino ez direla esanaz hasi du berbaldia Victor Pozasek. Komunikazioaren industrian gero eta gehiago dira agentziek produzitutako albisteak: “eginda datorren komunikazioa da, eta kazetariek gutxitan moldatu eta kontrastatzen dute informazio hori”. Prentsaurrekoetan gero eta galdera gutxiago egiten dela aipatu du Pozasek, eta gaur egun kazetari gehiago dagoela prentsa bulegoetan komunikabideetan baino. Adibidez, AEBn, komunikabideetako kazetari bakoitzeko, bat eta erdi daude gabineteetan.

Gauzak horrela, enpresetatik, erakundeetatik… informazioa asko lantzen da. Informazioa emateko era bat sortzen dute. “Gerren adibideetan nabarmen ikusten da; gerra-operazioek marka izena izaten dute. Hori defentsa ministerioetako komunikazio departamentuak jarritako izena izaten da”. Kazetariei bila joan barik etorritako informazioa iristen zaie eta askotan ez dute horrela kontatzea beste erremediorik izaten, presioak ugari baitira.

Inpaktu askoko albisteen inguruan ere aritu da Pozas. Dorre bikien atentatuei buruz hitz egin du. Egun hartan 3.000 pertsona inguru hil zen New Yorken eta albisteak inpaktu mundial izugarria izan zuen. Horren alboan, horrenbeste hildako eta gehiago izan arren isilduak izan diren errealitate batzuk aipatu ditu. Adibidez, Kongon, azken 11 urteotan 5,4 milioi pertsona hil direla gogoratu du. Bertan gerra bizi dute 1998tik; Koltanak eragindako gatazka da. Koltana, besteak beste, mugikorrak egiteko behar den minerala da, eta bere inguruko interesek herrialde industrializatuek sustatu duten gerra sortu dute. Gerra horren berri, baina, ez da komunikabideetan agertzen, komeni ez delako.

Atzean dagoena
Komunikabideetako kazetarien agenda askotan goitik datozen interesek markatzen dute. Izan ere, komunikabide asko korporazio komunikatibo handien barnean daude… eta korporazio horiek enpresekin loturak dituzte. Adibidez, Prisak (El Pais, Ser, Cuatro, Santillana…) Latinoamerikako enpresa batzuekin harremanak ditu, eta horregatik, albisteetan Latinoamerikako gaiak eskuinetik tratatzen ditu; ez du adibidez Boliviako gobernuaren alde egiten, bere lagunak diren enpresen kontrakoa baita.

Komunikabide handiak, eurek batzen dituzten korporazioak eta albiste agentziak azken finean enpresa pribatuak dira. Hori ahaztu egiten zaigula ohartarazi du Victor Pozasek: “Ahaztu egiten zaigu enpresa baten obligazio etiko bakarra bere akziodunentzat dirua irabaztea dela”. Beraz, askotan garrantzitsuena saltzea izaten da. Publizitatea, dirua lortzea. Enpresa jakin batzuekin, instituzioekin, botere agenteekin… txarto ez eramatea, diru hori lortu nahi bada ezin baita euren kontrako ezer komunikatu.

Publizitatearen bidez produktuak saldu gura dira, eta baita kontsumoaren ideologia ere. Industria horretan dirutza handia mugitzen dela ohartarazi du Pozasek, eta datuak ere eman ditu. 2006an mundu osoan 593.000 milioi dolar baino gehiago gastatu ziren publizitatean. Zero ugariko zifrak erakutsi eta gero komunikaideentzako iragarleak zein garrantzitsuak diren ondoriozta daiteke. Izan ere, publizitatea jaisten bada, komunikabideentzako eta kazetarientzako kalte izaten da, hori baita euren bizirauteko diru-iturri nagusia. Horrek askatasuna kentzen du. Ezin dute euren kontra edo euren balore ideologikoen kontra ezer idatzi komunikaide kritikoei publiztiatea kentzen baitiete iragarleek. Zera ondorioztatu du Pozasek: “Jasotzen dugun informazioa entitate handiei molestatzen ez dien hori da”.

Herritarrengana heltzeko bideak
Komunikazioaren beste tresna bat harreman publikoak dira. Komunikazio osoa bideratzeko ekintzek osotzen dituzte harreman publikoak. Enpresek, erakundeek, elkarteek… komunikabideez gain, herritarrengana heltzeko hainbat modu dituzte. Ekintzak antolatzen dituzte, interneta erabiltzen dute, enpresekin hitzarmenak egiten dituzte… gobernuek, esaterako, asko erabiltzen dituzte baliabide horiek. Albiste bat sortzeko askotan eraginkorra izaten da ekintza bat sortzea.

Komunikabideen mundua korapilotsua da. Botereak, interesek, diruak… asko egin dezakeela erakutsi du Victor Pozasek bere berbaldian. Baina handiek erabilitako teknikak, ekintzak, interneteko bideoak… edonoren eskura dauden tresnak dira. Iritzi publikoa mobilizatzeko internet izaten ari den garrantzia nabarmendu du. Mundua ikusteko moduak aberasteko, kontrainformaziorako guneak sor daitezke. Azken finean, komunikazio teknikak hor daude; erabiltzeko eretan dago gakoa.

Amaia Ugaldek bidalitakoa, eskerrik asko!

Popularity: 13% [?]

Goizean, zuzeu.com albistariaren aurkezpenean egon naiz.

Hona hemen zer den zuzeu: “ZuZeu albistari digitala da, Internetzale euskaldunok munduari begiratzeko leiho moduko bat. 2009ko Apirilean jarri du abian XORATURIKAN ELKARTE MUGATUA (XEM) enpresak, eta berau irabazi asmo gabeko ekimena da. Hala ere XORATURIKAN enpresa, diru iturri desberdinak bilatzen saiatuko da, ZuZeu garatzen eta hobetzen joan dadin: erredakzioa handitzen, albiste agentzia eta argazki eta bideo databaseetan harpidetzak egiten, tresneriaz hornitzen…. Asko baitu ibiltzeko ZuZeuk, eta horrexetan ahaleginduko dela hitz ematen du XORATURIKAN enpresak. Euskaraz sortutako albiste eta iritziez gain, beste hizkuntzetatik hartutako edukiak ere eskaintzen dira hemen esteken bidez, Internet zale euskaldunak bai baitakizki beste hizkuntza batzuk ere. Baina, batez ere, ZuZeuren helburua, erabiltzaileek eurek albistari digital bat egitea da. Horizontalki, sare sozialak sortuz”.

Aurkezpenean Hasier Etxeberria eta Mikel Lasa editoreak izan dira:

Zuzeu-ren helburua komunitatea sortzea da. Eta bidea pixkanaka egitea. Horregatik, jendea animatu dute begirale, zuzeulari eta gugeulari izateko. Ni, dagoeneko, begiralea banaiz. Eta gainontzekoek ere animatu nahi ditut. Ez dakigu nora eramango gaituen esperientziak, baina horretarako gaude, ikasteko, bide berriak irekitzeko, esperimentatzeko… Horregatik diot: ongi etorri, zuzeu!

Popularity: 10% [?]

Kalvellido

Popularity: 9% [?]

Bihar hainbat hedabide ez dira martxan egongo, greba orokorra dela eta. Beste batzuek, agian, ez dute behar adina informazio emango. Hutsune hori betetzeko sortu dute grebaorokorra.info: herritarrek sortutako informazioa, herritarrentzat

Bihar, egun guztian zehar, grebari buruzko informazioa jarraitzeko aukera izango da grebaorokorra.info webgunean. Internet zale eta herritar talde batek sortutako webgunea da, herritarrek sortutako informazioa herritarrei helarazteko. Modu horretan, norberak bere inguruan gertatzen dena kontatu ahal izango du. Nahi duen bezala eta momentuan bertan. Testuekin, bideoekin, argazkiekin, twitter bidez… Baliabide horiek guztiak batzen ditu webguneak.

Nola parte hartu?

• Testuak: Webgunearen eskuineko aldean, goian, ‘argitaratu’ izeneko botoa sakatu. Bertan, norberak nahi duena idatz dezake.
• Bideoak: Youtube webgunean igotako azken bideoak webguneko telebistan agertzen dira. Horietako batzuk, gainera, egingo dituzten informatiboetan erabiliko dituzte.
• Argazkiak: Flickr webgunean jarritako azken argazkiak, webgunearen ezkerreko aldeko goialdean agertzen dira zuzenean.
• Twitter: Twitterren #grebaorokorra etiketa erabilita idatzitako mezuak webgunearen eskuineko aldean agertzen dira.
• Loturak: Bildu erabiliz eta albiste edo loturak ‘grebaorokorra’ bezala etiketatuz, jendeak bidalitakoa automatikoki erakutsiko da webguneko ‘Nabarmen’ atalean. Zerbait interesgarria ikustean, elkarbanatzeko aukera ematen du horrek.

Finean, GOerreportari izatea da proposatzen dena. Greba Orokorreko erreportari, alegia. Erreportari sarea handitzen doa eta gero eta gehiago izan, hobe.

Oraindik ez dakizula zer egin dezakezun?

Hemen topatuko dituzu ideia batzuk, greba orokorra interneten bultzatzeko. Modu errezean dago azalduta. Posta zerrendan ere eman dezakezu izena, dudarik izanez gero.

Azkenik, oso garrantzitsua da ‘grebaorokorra’ etiketa erabiltzea. Batetik, bilaketak errazago egiteko. Eta bestetik, grebaorokorra etiketa duten mezuak, argazkiak, bideoak… zuzenean grebaorokorra.info webgunean agertzeko.

Animatu eta izan zaitez GOerreportari! Herritarrengandik herritarrentzat.

Popularity: 11% [?]